Hervorming zorgstelsel levert klant te weinig op

Sinds 2006 bieden in Nederland commerciële zorgverzekeraars ziektekostenverzekeringen aan, net als in de Verenigde Staten. Zij bieden particuliere en groepscontracten (collectiviteiten) aan. Het zal echter nog een tijd duren voordat de gewenste effecten, goedkopere en betere zorg, duidelijk zichtbaar worden. Dat stellen hoogleraar economie Jan Boone en onderzoekster Ilaria Mosca van de Universiteit van Tilburg in het onderzoek Health Insurance Competition: The effect of Group Contracts, dat zij uitgevoerd hebben met collega’s Rudy Douven en Carline Dröge van het CPB.

De zorgverzekeraars hebben enige onderhandelingsmacht ten opzichte van ziekenhuizen en specialisten, de zogeheten zorgaanbieders. Daardoor wisten ze de afgelopen jaren de kosten iets te verlagen. De afname verbleekt echter bij de kostendalingen in de VS. Daar is de zorg tussen 10 en 20 procent goedkoper geworden.

Het zijn vooral de collectiviteiten die voor meer concurrentie tussen verzekeraars zorgen. In de VS strijden zorgverzekeraars hard om nieuwe groepscontracten. Zij beconcurreren elkaar op prijs om zo nieuwe markten aan te boren en hun marktaandeel te vergroten.

Voordeel
De heersende gedachte is dat hoe meer groepen een zorgverzekeraar aan zich weet te binden, hoe hoger zijn onderhandelingsmacht ten opzichte van zorgaanbieders. Daardoor kan hij een lagere prijs bedingen en het voordeel deels doorgeven aan zijn klanten, waardoor hij op zijn beurt interessant wordt voor nieuwe collectiviteiten.

Vooral de klanten in de thuisregio van een zorgverzekeraar zouden daardoor voordeliger uit moeten zijn. Omdat de zorgverzekeraar de sterkste onderhandelingspositie heeft met ziekenhuizen in eigen regio door zijn grote marktaandeel zouden klantengroepen uit eigen regio het goedkoopst uit moeten zijn.

Boone en Mosca concluderen echter dat in Nederland collectiviteiten die dicht bij de vestigingsplaats van de verzekeraar gevestigd zijn, juist hogere premies betalen dan collectiviteiten die verder weg zitten of verspreid zijn over het land.

Monopolies hardnekkig
Een verklaring kan schuilen in de historische achtergronden van het Nederlandse zorgstelsel en het feit dat de Nederlanders niet vaak van verzekeraar wisselen.

Voor de hervorming van het zorgstelsel in 2006 waren zorgverzekeraars monopolisten in de eigen regio. De hervorming uit 2006 moet uiteindelijk leiden tot het afbreken van die monopolies doordat zorgverzekeraars door het hele land actief worden. Uit dit onderzoek blijkt onder meer dat de voormalige monopolisten in ieder geval in 2008 nog steeds veruit het grootste marktaandeel hadden in hun eigen regio’s.

Onderhandelingen
Officieel is er sinds 2006 geen sprake van monopolies meer. In de praktijk blijven nog steeds echter veel mensen verzekerd bij hun oude verzekeraar (oude monopolist). Dat leidt er in de praktijk toe dat een zorgverzekeraar in zijn eigen regio juist een hogere prijs kan vragen.

Aan de collectiviteiten van buiten de eigen regio moet een zorgverzekeraar juist een lagere prijs bieden (onbekend maakt onbemind) om ze als klant binnen te halen.

De onderzoekers concluderen dat de Nederlandse zorgverzekeraars of geen voordeel weten te behalen tijdens onderhandelingen met zorgaanbieders of daar wel in slagen maar die voordelen vervolgens niet doorgeven aan klanten.