Een optie is niet altijd een 'real option'

Beschikken over keuzemogelijkheden is alleen iets waard als je geen controle hebt over de omstandigheden. Op die beperking van de 'real options'-methode om investeringsbeslissingen te wegen, stuitten Ilya Cuypers van de Singapore Management University en Xavier Martin van de Universiteit van Tilburg.

Het 'real options'-model om investeringsbeslissingen te wegen is de laatste jaren sterk in opkomst. Naar analogie van de berekening van de waarde van financiële opties wordt in deze methode flexibiliteit gewaardeerd: diverse keuzemogelijkheden op diverse momenten - stoppen met een project, uitbreiden, een partner erbij halen et cetera - krijgen een financiële waarde toegekend. Een project dat bijvoorbeeld na weging met de net present value-benadering is afgewezen, kan na een beoordeling van de opties die erin verborgen liggen toch een positieve waarde krijgen.

Joint ventures
In het artikel What makes and what does not make a real option?, gepubliceerd in het Journal of International Business Studies, onderzoeken Cuypers en Martin de betekenis van het real options-model voor joint ventures. Ze onderzochten het verloop van enkele duizenden joint ventures van met name Chinese en Japanse ondernemingen met westerse bedrijven. De aandacht ging vooral uit naar de omvang van het aandeel dat de westerse partner in de joint venture nam, in relatie tot allerlei - onzekere - omgevingsfactoren. De hypothese van real options is dat veel onzekerheid leidt tot het nemen van lagere aandelen.

Exogeen, endogeen
Maar dat is maar voor de helft waar, concluderen de onderzoekers. Ze maken een onderscheid tussen twee typen onzekerheid: exogeen en endogeen. Exogene onzekerheden zijn bijvoorbeeld wisselkoersen, of het algemene economische klimaat. Daarmee geconfronteerd is het inderdaad waardevol 'opties open' te kunnen houden. Maar daarnaast zijn veel onzekerheden 'endogeen', ze betreffen de bedrijven en de joint venture zelf. Het gaat dan bijvoorbeeld om de vraag of culturele verschillen een belangrijk obstakel zullen zijn in de samenwerking. Of de vraag of de capaciteiten van beide partners goed op elkaar aansluiten.

Empirisch
In de praktijk blijkt dat dit type onzekerheid niet leidt tot het nemen van een lager aandeel - en dus een grotere optie. Dat duidt volgens Cuypers en Martin op een beperking van het real options-model. Ja, als onzeker is hoe belangrijke omstandigheden zich wijzigen en je kunt daar geen invloed op uitoefenen, dan is het waardevol keuzemogelijkheden te hebben. Als het echter onzekerheden betreft met betrekking tot omstandigheden die je zelf kunt veranderen, dan blijkt empirisch dat een keuzemogelijkheid niet kan worden beschouwd als een real option met een waarde.