Bevorderen marktwerking goed voor Nederlandse economie

Nederland moet marktwerking verder bevorderen, want dat is goed voor de welvaart. Door meer concurrentie worden bedrijven namelijk gepikkeld om productiever en innovatiever te worden. Dat stelt CPB econoom Henry van der Wiel in zijn proefschrift Competition and Innovation: together a tricky rollercoaster for productivity waarop hij op 14 april promoveerde aan de Universiteit van Tilburg.

Van der Wiel onderzocht het verband tussen concurrentie, innovatie en productiviteit in Nederland- iets waar in het verleden nauwelijks onderzoek naar gedaan is. Meestal wordt aangenomen dat afzonderlijk zowel een toename van concurrentie als een toename van innovatie leiden tot meer productiviteit: een indicator voor welvaart. Maar de relatie tussen concurrentie en innovatie is niet eenduidig. Concurrentie kan innovatie stimuleren, maar ook ontmoedigen. Volgens de recentste wetenschappelijke inzichten kan het verband de vorm van een omgekeerde U aannemen: tot een zeker niveau zet meer concurrentie bedrijven aan tot innoveren maar bij (te) veel concurrentie investeren bedrijven juist weer minder in innovatie.

Marktwerking beter dan veel innovatiebeleid
Gebruikmakend van data van het CBS laat Van der Wiel zien dat meer concurrentie in Nederland over het algemeen zorgt voor meer innovatie en meer productiviteit. “Bevordering van de marktwerking kan daarom een beter instrument zijn om bedrijven te prikkelen productiever te worden dan allerlei bestaand of nieuw innovatiebeleid”, stelt hij.

Industrie en diensten
Als je naar specifieke bedrijfstakken kijkt, kan het echter anders zijn. Zo laat Van der Wiel zien dat in de Nederlandse industriesector meer concurrentie niet altijd beter is voor productiviteit. Tot een zeker niveau geldt dat wel, maar voorbij een bepaald punt is er te veel concurrentie. Daardoor investeren bedrijven juist minder in innovatie. Dit is echter alleen het geval bij uitzonderlijk hoge concurrentieniveaus. Maar in de dienstensector bijvoorbeeld lijkt meer concurrentie altijd goed te zijn voor innovatie.

Alternatieve verklaring
Van der Wiel komt met een alternatieve verklaring voor de waarneming dat meer concurrentie samen gaat met minder innovatie. Sterke concurrentie leidt namelijk wel tot meer innovatie als over bedrijfstakken heen wordt gekeken. Echter, binnen een bedrijfstak innoveren bedrijven om de onderlinge concurrentie te verminderen, doordat ze met hun nieuwe producten andere deelmarkten opzoeken. Binnen een bedrijfstak zijn het die bedrijven die, nadat zij succesvol nieuwe producten hebben gelanceerd, minder concurrentie ondervinden.

Maatstaf voor concurrentie
Ook ontwikkelde de onderzoeker een nieuw, nauwkeuriger meetinstrument voor concurrentie: de winstelasticiteit. Deze nieuwe indicator stoelt op het idee dat een toename van concurrentie, doordat bedrijven sterker op elkaar gaan reageren, het verschil in winstgevendheid tussen efficiënte en inefficiënte bedrijven vergroot. Dit is volgens Van der Wiel een betere concurrentiemaatstaf dan de traditionele indicatoren als prijskostenmarge.

Belang
Het advies van de onderzoeker luidt dat het bevorderen van marktwerking goed kan zijn voor de Nederlandse economie. “Mijn onderzoeksresultaten zijn in ieder geval van belang voor beleidsmakers en economen”, stelt Van der Wiel, “vooral gezien de budgettaire uitdagingen in de komende jaren.” Ze bieden aanknopingspunten voor het huidige marktwerkings- en innovatiebeleid.

Welvaart
Deze resultaten en het advies van Van der Wiel zijn van belang, omdat de toename van het aantal werkenden en de stijging van de productiviteit van de werkenden op lange termijn de economische groei bepalen. Aangezien door de vergrijzing de stijging in het aantal werkenden in Nederland in de komende jaren zal teruglopen, zal de toename van onze welvaart nog meer afhankelijk zijn van de stijging van de productiviteit.

Henry van der Wiel is als onderzoeker en projectleider verbonden aan het Centraal Plan Bureau