Faire koffie is niet altijd zuivere koffie

De eerlijke koffieboon heeft vele gezichten. Toen Max Havelaar 22 jaar geleden startte met de verkoop van koffie waar ook de koffieteler zelf iets aan verdiende, was dat een kleine revolutie in de koffieindustrie. Nederlanders konden voortaan met een gerust geweten koffie drinken; de bonenteler kreeg een goede prijs voor zijn oogst, iets wat daarvoor vrijwel nooit het geval was geweest. Sindsdien heeft het principe van eerlijke koffiehandel in twintig westerse landen navolging gevonden.

Faire prijs of faire vergoeding?
Ook de grote retailers ontdekken dat er geld te verdienen valt met een humaan gezicht. Douwe Egberts schermt met een gedragscode voor de handelaren van wie ze hun bonen afnemen. Maar intussen betrekken zij toch het grootste deel van hun koffie tegen de gangbare prijs van koffie op de wereldmarkt, terwijl Max Havelaar substantieel meer betaalt. Met andere woorden: wat fair is voor Douwe Egberts (DE), is niet fair genoeg voor Max Havelaar. Kennelijk kun je ‘fair’ op verschillende manieren interpreteren – en gek genoeg is er een markt voor die twee verschillende interpretaties van het begrip ‘fair’. Dat concludeerde de Tilburgse hoogleraar economie Johan Graafland in een onderzoek dat hij uitvoerde met Robert Gielissen van de Fontys Hogescholen Eindhoven.

Linkse koffie en rechtse koffie
Volgens socialistische beginselen betekent ‘fair’ dat de prijs van koffie voldoende is voor de kleine koffieboer om van te leven en zijn gezin te onderhouden. ‘Fair’ in de ogen van liberalen betekent dat de vraag en het aanbod van koffie de prijs op de wereldmarkt bepalen. Dat zijn nogal uiteenlopende interpretaties. Grof geredeneerd verkoopt DE dus koffie aan CDA-ers en VVD-ers, terwijl Max Havelaar vooral Groen Links en de SP op het oog heeft als target group.

Maar liefst 70% van de Nederlanders zegt de faire benadering van Max Havelaar te onderschrijven. Waarom is het aandeel van dit merk dan zo laag? Want slechts 4% van de Nederlandse koffie is Max Havelaar-koffie. Het is volgens de onderzoekers te wijten aan passiviteit bij de consument: menen dat het goed is dat arme boeren recht hebben op een bestaansminimum is niet genoeg; je moet ook voor fair trade koffie kiezen als je met je winkelwagentje in de supermarkt rijdt. En daar ligt het tweede, oer-Hollandse struikelblok: de prijs van Max Havelaar ligt een stuk hoger dan die van DE. Tja, dan maar geen blije koffieboeren.