Pijn illegale prijsstijgingen inzichtelijk gemaakt

Door kartelvorming of misbruik van een economische machtspositie kunnen prijzen omhoog gaan. Wie zijn daarvan de dupe? De Tilburgse economen Jan Boone en Wieland Müller presenteren een model om uit te rekenen hoe de financiële pijn wordt verdeeld over de verschillende schakels in een productieketen.

In hun paper The distribution of harm in price-fixing cases staat de 'verticale markt' centraal met zogenaamde 'upstream' en 'downstream'-activiteiten. Met een 'verticale' markt wordt bedoeld de keten van ondernemingen tussen de primaire productie en de uiteindelijke consumptie. Het bedrijf dat boven een ander bedrijf in deze keten staat, noemen we een upstream-partner (toeleverancier). Het bedrijf dat onder het andere bedrijf staat heet een downstream-partner. De meeste branches kennen upstream en downstream-activiteiten. Upstream-bedrijven leveren input aan downstream-bedrijven. Een voorbeeld is de olie-industrie. Alles wat uit de grond komt, noemen we upstream. Downstream is dat wat er daarna mee gebeurt, tot aan het moment dat de consument zijn tank volgooit.

Schadeberekening
Boone en Müller komen met een formule om de schade te berekenen die ontstaat als gevolg van een illegale upstream prijsstijging. Hiermee valt uit te rekenen hoe de totale schade verdeeld wordt over downstream-bedrijven in de productieketen en consumenten. Duidelijk wordt dat de consument, de eindgebruiker, áltijd slachtoffer is, omdat de downstream-bedrijven hun financiële leed (deels) doorberekenen aan de volgende schakel in de keten en de consument altijd de laatste schakel is.

Schadeclaims
De economen willen met hun model duidelijk maken dat antitrust-schade inzichtelijk gemaakt kan worden. Dat was tot nu toe niet iedereen duidelijk. Het is belangrijk om te weten hoe de schade verdeeld is over de verschillende schakels in de keten in verband met mogelijke schadeclaims. Om de schade te verhalen, is een gang naar de rechter noodzakelijk. Vooralsnog blijkt echter met name uit de Amerikaanse jurisprudentie dat partijen die indirect geschaad zijn, niet in aanmerking komen voor compensatie. Wellicht dat het model van Boone en Müller helpt om deze situatie te veranderen.