Afspraken over het ontbinden van banken kunnen volgende crisis voorkomen

De voorbije kredietcrisis kon zich verbreden en verdiepen omdat er geen heldere afspraken waren over de manier waarop internationale bankconcerns moeten worden ontbonden als ze niet meer aan hun verplichtingen kunnen voldoen. Autoriteiten en toezichthouders moeten daarom nu prioriteit geven aan het maken van dergelijke afspraken, om een volgende crisis voor te zijn.


Toen in 2008 grote grensoverschrijdende bankconcerns dreigden om te vallen, beschikten toezichthouders over geen enkele leidraad voor de internationale coördinatie van de noodzakelijke hulpoperaties. Wie draagt de lasten van het redden van een bank die in zes, zeven landen een thuismarkt onderhoudt en daarnaast vestigingen heeft in tientallen andere landen? Ad hoc - en in een situatie van verwarring en onenigheid - werden beslissingen genomen en die pakten niet allemaal goed uit.

Duurder
"Daardoor kon de kredietcrisis zich uitbreiden, hij verdiepte zich en werd duurder", zegt hoogleraar Thorsten Beck van de Tilburg University. Samen met vijf collega's van Europese en Amerikaanse universiteiten schreef Beck in opdracht van het in Londen gevestigde CEPR (Center for Economic Policy Research) een studie waarin de kredietcrisis wordt geanalyseerd vanuit de vraag wat er nodig is voor een structureel stabiel financieel systeem. In Cross-Border Banking in Europe: Implications for Financial Stability and Macroeconomic Policies doen Beck cs. tien aanbevelingen op nationaal niveau, op Europees niveau en op wereldwijd niveau.

Instincten
In de analyse gaat de aandacht niet uit naar de activiteiten van de banken. Beck: "Banken volgen slechts hun instincten, ze reageren rechtstreeks op de prikkels die ze krijgen en daarbij gaan ze zo ver als hen wordt toegelaten." De kredietcrisis kon uitbreken omdat toezicht en regelgeving de mogelijkheid tot onverantwoorde kredietverlening lieten bestaan. "De financiële sector ontwikkelde zich in de twintig jaar tot aan de kredietcrisis als een Fiatje dat wordt omgebouwd tot een Ferrari", aldus Beck. "Alleen werden de veiligheidseisen voor de auto niet aangepast."

Nationale belangen
Hopen dat banken zelf een volgende crisis voorkomen, is een illusie. Alleen een sterker toezichtssysteem kan dat bewerkstelligen. Beck: "De maatregelen die de Europese Unie tot nu toe heeft genomen, zijn vooral gericht op een sterkere coördinatie tussen nationale toezichthouders. Maar dat is niet genoeg. In het toezicht en in het monetaire en fiscale beleid zijn een aantal forse ingrepen nodig, terwijl er ook duidelijke afspraken gemaakt moeten over de verdeling van de lasten als een grensoverschrijdende banken ontbonden moet worden. Je kunt dat niet aan nationale toezichthouders overlaten: die zullen altijd de nationale belangen laten prevaleren."

Ambitieus
In de CEPR-studie wordt daarnaast gepleit voor onder meer het toekennen van risicogewichten aan staatsleningen (nu kunnen banken aan staten lenen zonder dat ze daarvoor een buffer hoeven aan te houden), voor het afschaffen van de aftrekbaarheid van rentekosten (die aftrekbaarheid heeft overdadige kredietverlening uitgelokt) en voor protocollen rond een (dreigend) bankroet van een land. Het zijn ambitieuze maatregelen die de auteurs voorstellen. Beck: "Daar zijn we academicus voor. We móeten ambitieus zijn, vooruit lopen op de politiek. Alleen zo kunnen we laten zien welke kant het op moet."