Wie een bedrijfsongeval meldt, wordt eerder ontslagen

Dat tijdens een recessie het aantal bedrijfsongevallen daalt, wordt veroorzaakt door de vrees dat het melden van een ongeluk repercussies heeft voor degene die de melding doet. Die angst is terecht: wie ooit een ongeluk heeft gerapporteerd, heeft een grotere kans te worden ontslagen. Dat blijkt uit de studie Recessions are bad for workplace safety van Jan Boone en Jan van Ours van de Tilburg University en Jean-Philippe Wuelrich en Jozef Zweimüller van de University of Zürich.

In tijden van hoogconjunctuur neemt het aantal ongelukken op de werkplek toe, terwijl het in een recessie, bij een gestegen werkloosheid, daalt. Een voor de hand liggende verklaring is dat er in tijden van groei meer uren gewerkt worden en bovendien zou er harder gewerkt worden, wat de kans op ongelukken vergroot. Boone en Van Ours toonden in 2006 echter al aan dat die verklaring niet te verenigen is met het feit dat het aantal dodelijke ongelukken níet afneemt bij een recessie. Ze kwamen tot de alternatieve hypothese dat werknemers meer gaan aarzelen met het rapporteren van bedrijfsongevallen als de economie er niet goed voorstaat. Het betreft dan minder ernstige ongelukken: het niet melden van dodelijke ongelukken is natuurlijk niet aan de orde.

Unieke data
De bron van die aarzeling is de vrees dat het melden van een ongeval de rapporteur kwalijk wordt genomen; dat een melding bijvoorbeeld tot ontslag zou kunnen leiden. Als de werkloosheid hoog is, is die vrees manifester dan als de werkloosheid laag is.
"Met behulp van unieke data van Oostenrijkse bedrijven hebben we nu kunnen aantonen dat deze vrees terecht is",  zegt Jan van Ours in een toelichting. "Als bedrijven werknemers moeten ontslaan wegens marktomstandigheden, blijken werknemers die eerder een bedrijfsongeval meldden, een grotere kans te hebben weggestuurd te worden dan hun collega's die niet eerder bij een ongeluk betrokken waren."

Preventie
Werknemers melden ongelukken vooral om ervoor te zorgen dat de werkgever preventieve maatregelen neemt die voorkomen dat zij (nog een keer) getroffen worden door eenzelfde ongeluk. Dat de vrees voor repercussies een (terecht) motief is om ongevallen níet te melden, zorgt voor een inefficiënte allocatie van middelen, aldus Van Ours: "In tijden van hoogconjunctuur worden meer minder ernstige ongelukken gemeld en dat zal de werkgever ertoe aanzetten meer te investeren in preventie. Dat leidt zelfs tot overinvesteren. In een laagconjunctuur nemen de meldingen van ongelukken af en daardoor zullen de investeringen in veiligheid afnemen en dat leidt tot onderinvesteren."
De wetenschap dat het aantal gemelde ongelukken niet gelijk is aan het werkelijke aantal ongelukken - en dus geen goede weerspiegeling is van de veiligheidssituatie in het bedrijf - kan de effectiviteit van investeringen in veiligheid vergroten.