Een gezin is een collectief – de onderzoeksmethode onderzocht

Als je een man geld laat uitgeven, besteedt hij het aan auto’s, computers en bier. Doe je hetzelfde bij een vrouw, dan gaat de voorkeur eerder uit naar boeken, geurkaarsen en lingerie. Mannen en vrouwen die samen een koppel vormen, zijn hierdoor veroordeeld tot een eeuwig compromis – ook bij hun aankopen. In discussies tussen paren verdringt de lingerie soms het bier, maar wint de computer het zo nu en dan weer van de boeken. Voor micro-economen is het belangrijk om te weten wat de rationele argumenten zijn die consumentengedrag bepalen. Bij individuen lukt dat heel aardig. Maar kun je het besluit van een echtpaar om wat dan ook te kopen eigenlijk hoe dan ook wel rationeel noemen?

Vis of vlees? Doe dan maar kip
Intra-Household decision-making is een gangbare term in de micro-economie. Hoe kom je erachter wat het consumentengedrag is van een huishouden? Als een man trek in biefstuk heeft en de vrouw vis wil, dan is de kans aanwezig dat er kip op tafel komt. Toch neemt de economische wetenschap veelal aan dat een huishouden dat uit meerdere mensen bestaat, beslissingen neemt alsof het één individu is. Maar dan wel een denkbeeldig individu. De Tilburgse onderzoekers Laurens Cherchye en Frederic Vermeulen vroegen zich samen met hun Belgische collega Bram de Rock af of dat waar is. Het trio bekeek het consumentengedrag van Russische één- en tweepersoonshuishoudens tussen 1994 en 2003. Alle singles bleken rationele consumptiekeuzes te maken. Meer dan twintig procent van de tweepersoonshuishoudens vertoonde echter geen rationeel of consistent koopgedrag. Dat resultaat ontkracht dus een veelgemaakte veronderstelling binnen de micro-economie. 

We zijn een collectief, schat
Uit het onderzoek blijkt dan weer wel dat koppels op een efficiënte manier tot compromissen komen. Bij deze groep vindt collectieve rationalisatie plaats: hoewel de duo’s niet als één individu handelen, nemen ze toch consumptiebeslissingen waarachter elke partner zich kan scharen. Het onderzoek bevestigt daarmee de aanname dat je huishoudens als een samenwerkend collectief kunt benaderen wanneer je hun consumentengedrag wilt bestuderen.