Straks zijn er alleen maar groene banen (opinie)

Groene banen gaan ten koste van de werkgelegenheid, betoogde Björn Lomborg (NRC, 15 februari), maar de studie van Gülen waaruit hij citeert, is methodisch - niet inhoudelijk. Het rapport maakt duidelijk hoe moeilijk het is om schattingen te maken over de groei en verlies van banen. De hoofdconclusie uit het Gülenrapport luidt: There is a high level of uncertainty surrounding the jobs estimates of these studies, partly because they use different definitions of a green job.

Dit komt doordat de analyse van economische effecten van nieuwe industrieën op kleine getallen is gebaseerd en omdat de economische modellen niet goed zijn in het behandelen van structurele veranderingen. Dat het moeilijk is om een groene baan te definiëren, is ook niets nieuws. De ingenieur die een efficiëntere automotor ontwerpt, heeft voor de ene een groene baan, voor de ander niet. Wij zijn het eens dat politici voorzichtig moeten zijn in uitspraken over groene banen, juist vanwege deze methodische problemen, maar kibbelen over definities en de betrouwbaarheid van de uitspraken van politici gaat voorbij aan de essentie van de discussie.

Die moet breder worden getrokken en in historisch perspectief worden geplaatst. De komende vijftig jaar zal wereldwijd een energietransitie plaatsvinden om klimaatverandering en uitputting van hulpbronnen tegen te gaan. Een nieuwe basis wordt gelegd voor de energiehuishouding waarin oude, vervuilende vormen van energie vervangen worden door nieuwe schone bronnen.

Nieuwe bedrijvigheid ontstaat, nieuwe activiteiten bloeien op en nieuwe banen worden gecreëerd, maar onvermijdelijk is ook krimp in traditionele sectoren, zoals de fossiele energiesector. Deze omwenteling is de essentie van de transitie. Waar banen verdwijnen in de oude industrie komen nieuwe banen weer terug in de nieuwe industrie. Dat is pijnlijk voor de mensen die hun baan verliezen maar niet voor de werkgelegenheid als geheel.

De vraag is waar de oude banen zitten en de nieuwe groene banen gaan komen. Er zijn in Nederland veel banen verbonden met de fossiele energie: Shell, Gasunie, offshore, energieopslag en transport in de grote havens, de infrastructuur, centrales enzovoort, maar deze banen worden ook gesubsidieerd - in 2007 nog meer dan 300 miljard dollar in twintig grote landen volgens de OESO. Als subsidies op fossiel worden afgebouwd en als Nederlandse gas en olievoorraden slinken, krimpen deze sectoren vanzelf. Dit is geen doemscenario, integendeel. Schone energie biedt kansen voor groei en nieuwe hoogwaardige banen in Nederland. Mondiaal is schone energie een van de snelst groeiende sectoren, met 30 procent groei in private investeringen in het afgelopen jaar volgens de Wall Street Journal. De meeste groene banen worden gecreëerd zonder subsidie.

Lomborg bepleit meer investeringen in onderzoek en ontwikkeling. Het is belangrijk om te blijven investeren in kennis, maar ook belangrijk om aan de slag te gaan. De toepassing van nieuwe technologieën versnelt het leren. Dat leidt tot lagere prijzen voor duurzame energie - ook een conclusie van het Gülen-rapport. Hoe meer je investeert, hoe sneller je leert, hoe goedkoper de duurzame energie op termijn. De keus voor Nederland is ofwel het subsidiëren van een traditionele en krimpende sector, of investeren in de opbouw van een nieuwe industrie die straks leidt tot duurzaamheid en energiezekerheid.

Lomborgs standpunten laten een merkwaardige ontwikkeling zien. Wetenschappers zeiden twintig jaar geleden dat klimaatverandering een flink probleem zou kunnen zijn en dat maatregelen nodig waren, ook als die kostbaar waren. Lomborg riep toen dat klimaatverandering niet bewezen was en dat we daarom geen klimaatbeleid moesten voeren. Na enkele jaren moest Lomborg toegeven dat de mens wel het klimaat verandert, maar toen kon hij terugvallen op een tweede kritiek: de kosten van klimaatbeleid zouden ondraaglijk hoog zijn. Nu dat argument ook aan overtuigingskracht verliest, kiest Lomborg voor een nieuwe optie. Feitelijk zegt Lomborg dat we geen klimaatbeleid moeten voeren, omdat we er niet rijker van worden.

Dit opiniestuk verscheen op 18 februari 2011 in NRC Handelsblad

Frans Berkhout is hoogleraar innovatie en duurzaamheid en directeur van het Instituut voor Milieuvraagstukken aan de Vrije Universiteit. Reyer Gerlagh is hoogleraar milieu-economie aan de Universiteit van Tilburg. Jan Rotmans is hoogleraar duurzame transities aan de Erasmus Universiteit.