Individuele indexering kan collectief pensioen overeind houden

Door pensioenen individueel te indexeren kunnen collectieve pensioenfondsen aantrekkelijk blijven voor jongere deelnemers. De voordelen van collectieve risicodeling en kostenefficiëntie gaan dan niet verloren. Dat schrijven Eduard Ponds van de Universiteit van Tilburg en Roderick Molenaar in het Netspar Discussion Paper Risk Sharing and Individual Lifecycle Investing in Funded Collective Pensions.

De vergrijzing noodzaakt tot aanpassingen in het op uniformiteit gebaseerde Nederlandse collectieve pensioenstelsel. Want het ligt voor de hand dat jongeren steeds minder enthousiast worden om deel te nemen in een 'oud' pensioenfonds. Een pensioenfonds met een hoge gemiddelde leeftijd belegt anders dan een 'jong' fonds: meer risicomijdend, want op korte termijn moet het vermogen toereikend zijn om de pensioenuitkeringen nu en in de toekomst te dekken. Een jong fonds heeft die zorg veel minder: men kan risicovoller beleggen, bijvoorbeeld in aandelen. De veiliger manier van beleggen van een oud fonds gaat echter ten koste van het rendement en dat is niet in het belang van de jonge deelnemers. Die gaan vervolgens op zoek naar alternatieven.

Risicodeling
Gaat dat het einde betekenen van pensioenfondsen met een collectieve risicodeling? Volgens Ponds en Molenaar zeker niet. “Individuele pensioenregelingen zijn wel geopperd als oplossing, maar daarmee ga je voorbij aan de voordelen van collectieve fondsen”, zegt Ponds. “De schaal van een collectief fonds brengt grote kostenvoordelen met zich mee en daarnaast is het delen van de risico's over de generaties een groot goed. Denk aan de beleggingsrisico's, maar ook aan het langlevenrisico. Met een individuele polis is het bijvoorbeeld duur om het 'risico' af te dekken dat je heel oud wordt. Een pensioenfonds kan met gemiddelde sterftecijfers rekenen.”

Leeftijdsafhankelijk
De vraag is alleen hoe de voordelen van de collectiviteit behouden kunnen worden, terwijl er toch recht gedaan wordt aan het inzicht dat risicovoller beleggen voor jonge deelnemers rendabeler is. In hun studie rekenen Ponds en Molenaar twee modellen door. In het eerste wordt de indexering leeftijdsafhankelijk gemaakt. Voor ouderen blijft die afhankelijk van de loonstijging in de sector, maar voor de jongeren wordt de indexatie afhankelijk van de beleggingsresultaten. Hoe ouder een deelnemer wordt, hoe meer de nadruk verschuift van resultaatindexering naar loonindexatie.

Twee polissen
Ponds en Molenaars' tweede model voorziet in twee pensioenpolissen: een individuele belegging en een belegging in een collectief fonds. Voor de aankoop van een lijfrente aan het eind van de spaarperiode wordt gebruik gemaakt van de collectiviteit, wat de risico’s van de inkooprente en langleven ondervangt.

Ponds: “Zeker het eerste model doet het goed in onze berekeningen. Het tweede model impliceert een grote verandering.” Maken ze kans in de praktijk te worden ingevoerd? “De discussie over de toekomst van het Nederlandse pensioenstelsel woedt nu volop. Daarin spelen constructies zoals deze een belangrijke rol.”

Bron foto: werktuigendagen, Flickr