70 miljard per jaar aan staatssteun is normaal in Europa

Staatssteun aan bedrijven wordt door de Europese Commissie vooral geaccepteerd voor sociale woningbouw, voor het nemen van milieumaatregelen en voor het financieren van research & development. Programma's die meerdere doeleinden hebben, maken ook kans op een langere looptijd. Dat zijn de belangrijkste conclusies uit een explorerend onderzoek van Erik Brouwer en Fatih Cemil Ozbugday van het Tilburg Law and Economics Center van de Universiteit van Tilburg. Ze publiceren hun bevindingen in het discussion paper Measuring the Extent of European State Aid Control.

De studie is het eerste empirische onderzoek naar de beslissingen die de Europese Commissie neemt over aanvragen die lidstaten doen om staatssteun te mogen verlenen. “In principe past staatssteun niet bij het marktmechanisme waar de Europese Unie op is gebaseerd”, aldus Brouwer, hoogleraar mededinging & innovatie aan de Universiteit van Tilburg. “Maar als de markt faalt, mogen lidstaten ingrijpen.” Met name, zo staat in Europese verdragen, als het gaat om hulp die de economische ontwikkeling stimuleert in gebieden met een abnormaal lage levensstandaard of met een extreme werkloosheid. Hulp die de handelscondities tussen de lidstaten niet aantast, is ook toegestaan.

Kredietcrisis
Maar lidstaten moeten altijd eerst toestemming vragen, en de Europese Commissie wijst geregeld verzoeken af. Toch neemt het bedrag dat jaarlijks met staatssteun is gemoeid niet af. Data over de jaren 1998 tot en met 2008 laten zien dat de 27 landen die nu deel uitmaken van de Europese Unie tezamen altijd ongeveer 70 miljard euro steun aan eigen bedrijven hebben mogen geven. Dat is exclusief de gevolgen van de kredietcrisis: door de noodzakelijke nationaliseringen van banken sprong het totaalbedrag aan steun in 2008 naar de 280 miljard euro, 2,2 procent van het totale bbp in Europa.

De teller voor Nederland staat in 2008 op 16 miljard euro, vooral dus door de steun aan banken. Als de ingrepen in de financiële sector niet worden meegerekend, bedraagt de Nederlandse staatssteun ongeveer 2,2 miljard euro per jaar. Dat bedrag is de afgelopen jaren ruwweg hetzelfde gebleven.

Exportsubsidies
Door de beslissingen van de Europese Commissie economisch te analyseren, hebben de onderzoekers de reikwijdte van de controle op staatssteun in kaart willen brengen. Brouwer: “Die blijkt in de loop der jaren kwalitatief verschoven te zijn.” In de beginjaren van de EU ging het vooral het voorkomen van exportsubsidies, maar dat doel lijkt bereikt te zijn. Nu ligt de nadruk op de mogelijkheden bij te springen als de markt het laat afweten.

Zo blijkt de meeste staatssteun nu te gaan naar sectoren met een collectieve functie, zoals de sociale woningbouw. Maar ook in de financiering van maatregelen van algemeen belang, bijvoorbeeld milieumaatregelen, springen de Europese lidstaten geregeld bij.

Bron foto: European People's Party, Flickr