Red de muntunie in Europa, verander de spelregels

Wil Europa een herhaling van problemen zoals met Griekenland in de toekomst voorkomen, dan moeten de afspraken over overheidsfinanciën radicaal veranderen. Bovendien moet er een nieuwe rechter komen die bepaalt of een land de regels overtreedt of niet. Dat betoogt de Tilburgse hoogleraar Financiële Economie Sylvester Eijffinger in zijn kwartaaladvies aan het Europees Parlement, getiteld Ideas for the relationship of deficit and debt dynamics in the reformed SGP.

In de huidige Europese regels van het Stabiliteits- en Groeipact, die moeten zorgen voor stabiele overheidsfinanciën in de eurolanden, ligt de focus vooral op de jaarlijkse begrotingstekorten in de eurozone. Die mogen maximaal 3 procent van de totale economie bedragen. De hoogte van de totale staatsschuld van een euroland heeft hierop geen invloed. En dat is een groot manco stelt Eijffinger in zijn advies.

Schuld
De maximale hoogte van het begrotingstekort van een euroland moet volgens Eijffinger veel meer dan nu afhankelijk zijn van de omvang van de totale staatsschuld (en de verwachte totale schuld in de toekomst), de verwachte economische groei van een euroland en de wisselwerking van die factoren. Hoe hoger de schuld, hoe lastiger de economie kan groeien. De hoogte van de staatsschuld is bijvoorbeeld direct van invloed op de economische groei.

Daarnaast, stelt Eijffinger, moet een land met een zeer hoge staatsschuld juist de schuld verminderen, wat alleen kan als het spaart. En dat is het geval als het begrotingstekort klein is of als er sprake is van een overschot.

One-size-fits-none
De voorgestelde verandering is een grote stap. Europa moet volgens de hoogleraar namelijk afscheid nemen van het idee dat dezelfde regel van toepassing kan zijn op alle eurolanden, het zogeheten one-size-fits-all-beleid.

“Na ruim tien jaar ervaring met dat beleid is het duidelijk dat voor de Europese fiscale regels veel eerder geldt: one-size-does-not-fit-all. De eurolanden zijn in veel opzichten te verschillend”, betoogt Eijffinger in zijn paper.

Nieuwe rechter
Volgens hem moet elk euroland voortaan een eigen richtlijn krijgen voor de maximale hoogte van het begrotingstekort per jaar. 

Daarnaast moet iemand anders dan nu de taak krijgen vast te stellen of een land de regels overtreedt of niet. Nu zijn de overtreders, Europese landen die zich niet houden aan de afspraken, tegelijk ook de rechter in hun eigen zaak. Zij moeten bepalen of zij zelf in overtreding zijn of niet. En dat is niet langer acceptabel, vindt Eijffinger.

Afdwingen
Het controleren van de landen op het naleven van de regels moet voortaan de taak worden van een onafhankelijke rechter, zoals de Europese Commissie. Die zal de naleving van de Europese fiscale afspraken beter af kunnen dwingen. Bovendien worden die afspraken daardoor geloofwaardiger dan nu het geval is.

De Europese begrotingsregels zijn opgesteld in 1997, aan de vooravond van de invoering van de euro. Die regels moeten ervoor zorgen dat de overheden van de eurolanden niet in financiële problemen komen; de euro zou hier immers onder lijden. Als de situatie volledig uit de hand zou lopen, zou de munt zelfs ten onder kunnen gaan. En dat moet koste wat kost voorkomen worden, aldus Eijffinger.