Banken misleiden beleggers en toezichthouders

Amerikaanse banken misbruiken soepeler boekhoudregels. De Tilburgse hoogleraren Harry Huizinga en Luc Laeven bewijzen in hun jongste publicatie dat Amerikaanse, beursgenoteerde banken de boekwaarde van hun vastgoedactiva opblazen. Zij waarschuwen dat dit gedrag nog meer regelgeving uitlokt op kosten van de belastingbetaler.

De marktwaarde van het eigen vermogen van Amerikaanse banken is in korte tijd fors gedaald terwijl de boekwaarde vrijwel constant bleef. In cijfers uitgedrukt: eind 2008 had ruim 60% van de Amerikaanse banken een verhouding markt-/boekwaarde van minder dan één, tegenover slechts 8% van de banken eind 2001.  Dat wekt twijfel over relevantie en betrouwbaarheid van de boekhouding van de banken. Huizinga en Laeven concluderen dat er sprake is van misleiding van beleggers en toezichthouders.

Kloof
In reactie op de hypotheekcrisis gaf de FASB – het Amerikaanse orgaan dat boekhoudregels opstelt - in oktober 2008 en april 2009 banken meer vrijheid bij de bepaling van de reële waarde van hun activa. Huizinga en Laeven bewijzen in deze eerste evaluatie van dit FASB-beleid dat de kloof tussen boek- en marktwaarde groter is geworden. De versoepeling maakt het nog moeilijker om de werkelijke gezondheid van de betrokken banken te beoordelen.

Boekwaarde opvijzelen
Bovendien, zo laat het onderzoek zien, maken banken gebruik van de grotere boekhoudkundige vrijheid bij de bepaling van hun kredietverliezen en de indeling van de activa. Zo blijken banken met forse verliezen op hypotheekgerelateerde effecten hun boekwaarde op te vijzelen door de voorziening voor dubieuze debiteuren te verlagen.

Betrouwbare cijfers nodig
Geen enkel boekhoudsysteem is perfect, erkennen Huizinga en Laeven. Maar marktprijzen bieden redelijke en controleerbare methoden voor het bepalen van de reële waarde, een methode die bekend staat als ‘fair value accounting’. Meer betrouwbare cijfers zijn gunstig voor markten en toezichthouders. Bovendien zou de disciplinerende werking van de markt een deel van de verliezen van banken hebben kunnen voorkomen.